Sistemi i qarkullimit të gjakut

(22nd September, 2009)

Sistemi i qarkullimit të gjakut   | read this item

SISTEMI I QARKULLIMIT TE GJAKUT

Sistemi i qarkullimit të gjakut përbëhet nga  zemra, gjaku dhe enët e gjakut (arteriet, kapilarët dhe venat).

Funksioni kryesor i ’sistemit të qarkullimit të gjakut‘ është furnizimi me gjak i të gjithë organizmit. Zemra, e cila është organi qëndror në këtë sistem, funksionon si një pompë e cila rreh pandërprerë për të shpërndarë gjakun në të gjithë skajet e organizmit. Enët e gjakut formojnë një qark të mbyllur që fillon dhe përfundon në zemër. Ky qark funksion si një rrjet transporti që me udhet e tij furnizon me gjak të gjitha organet dhe indet e organizmit.
Furnizimi me gjak kryet përmes arterieve të cilat e shpërndajnë gjakun nga zemra në drejtim të organeve dhe indeve. Grumbullimi i gjakut ‘të përdorur’ nga organet dhe indet dhe transportimi i tij drejt zemrës kryet nga venat. Midis venave dhe arterieve, në brendësi të organeve dhe indeve, shtrihen kapilarët. Kapilarët janë enë shumë të vogla me mure tejet të holla, të cilat mundësojnë shkëmbimin e lëndëve ushqimore, mbetjeve metabolike dhe gazrave midis qelizave dhe gjakut.
Në vazhdim do të shpjegohen më në detaj disa nga karakteristikat kryesore të zemrës dhe enëve të gjakut.

Zemra
Zemra zë vendin kryesor në sistemin e qarkullimit të gjakut. Ajo është një organ muskulor sepse muret e saj përbëhen kryesisht nga muskuli kardiak, i cili quhet ‘miokard‘. Miokardi ka aftësi të kontraktohet mesatarisht rreth 60 deri në 100 herë në minutë.
Zemra është e ndarë në katër dhoma: dy veshore dhe dy barkushe. Veshoret gjenden në pjesën e sipërme të zemrës, ndërsa barkushet në pjesën e poshtme të saj. Kontraktimi i zemrës është ritmik dhe ndodh në mënyrë të koordinuar. Gjaku vërshon nga venat në veshore, nga veshoret në barkushe dhe nga barkushet në arterie.

Arteriet
Arteriet janë enë gjaku të cilat furnizojnë me gjak të pasur me oksigjen dhe lëndë ushqyese të gjitha indet e organizmit. Arteriet ndahen në tre kategori: arterie elastike, arterie muskulare dhe arteriolat.

• Arteriet elastike janë enët e gjakut që ndodhen më pranë zemrës. Këto enë kanë aftësinë të përshtasin diametrin e tyre në varësi të sasisë së gjakut që zemra pompon në to. Arteria e parë e cila pret prurjet e gjakut është aorta. Aorta dhe degëzimet e saj përbëjnë enët më të mëdha të gjakut në organizëm. Diametri i tyre varion nga 1 deri në 2,5 centimetra. Pas çdo rrahjeje të zemrës diametri i aortës dhe i degëzimeve të saj zgjerohet për të pritur gjakun që zemra pompon në to. Diametri i tyre ngushtohet kur zemra relaksohet për t’u mbushur sërish me gjak. Zgjerimi dhe ngushtimi i arterieve elastike mundëson lëvizjen e gjakut që gjendet në aortë dhe në degëzimet e saj drejt enëve të tjera të gjakut.
• Arteriet muskulare shpërndajnë gjakun që vjen nga aorta dhe degëzimet e saj drejt organeve dhe indeve specifike. Për këtë arsye këto arterie janë quajtur ndryshe ‘arterie shpërndarëse’. Pjesa më e madhe e arterieve në trupin e njeriut janë arterie muskulare. Diametri i tyre shkon nga 0,3 milimetra deri në 1 centimetër. Arteriet muskulare janë më pak elastike se arteriet elastike. Përbërja kryesisht muskulare mundëson kontraktimin e tyre por në të njëjtën kohë kufizon aftësinë e tyre për t’u zgjeruar.
• Arteriolat janë enë të vogla gjaku të cilat gjenden midis arterieve muskulare dhe kapilarëve. Muret e arteriolave përbëhen nga një ose dy shtresa të holla muskujsh. Arteriolat kanë aftësi të kontrollojnë sasinë e gjakut që përçojnë në kapilarë duke ngushtuar ose zgjeruar diametrin e tyre. Ky diametër mund të variojë nga 10 mikrometra deri në 0,3 milimetra. Zgjerimi ose ngushtimi i arteriolave drejtohet nga nevojat e indeve për t’u furnizuar me gjak të pasur me oksigjen dhe lëndë ushqyese. Kur arteriolat ngushtohen sasia e gjakut që furnizon indet detyrimisht është e kufizuar. Ky proçes ndodh për shembull kur kemi ftohtë. Ngushtimi i arteriolave që gjenden në lëkurë kufizon sasinë e gjakut që përshkon ekstremitetet e trupit. Arsyeja është ruajtja e temperaturës të gjakut në brendësi të organizmit, çka garanton edhe ruajtjen në tërësi të tempereturës së trupit.

Kapilarët
Kapilarët janë enët e gjakut më të vogla që gjenden në organizëm. Kapilarët formojnë rrjeta kapilare të cilat përshkojnë të gjitha indet e organizmit. Diametri mesatar i tyre shkon nga 8 deri në 10 mikrometra. Gjatësia mesatare është 1 milimetër. Kapilarët përbëhen nga mure tejet të hollë që lejojnë shkëmbimin e gazrave (p.sh. oksigjeni) dhe të lëndëve ushqyese (p.sh. glukoza) nga gjaku drejt qelizave dhe e anasjellta.

Venat
Funksioni kryesor i venave është grumbullimi i gjakut ‘të përdorur’ nga indet e organizmit dhe transportimi i tij sërish drejt zemrës. Proçesi i grumbullimit të gjakut fillon aty ku kapilarët bashkohen me njëri-tjetrin për të formuar enë më të mëdha gjaku që quhen venula postkapilare. Venulat postkapilare bashkohen gjithashtu me njëra tjetrën duke formuar kështu vena. Në krahasim me arteriet, venat kanë diametër më të madh dhe mure më të holla. Si pasojë venat janë të afta të grumbullojnë dhe transportojnë sasi të mëdha gjaku. Mesatarisht rreth 65% e gjakut që qarkullon në organizëm gjendet në vena.  Për këtë arsye venat i kanë quajtur ndryshe ‘rezervuarë të gjakut’ .

Readers Comments